Hinderlijke horde of start van de oplossing?

26 FEB 19

DEEL MET JE VRIENDEN OP…

Burgers als mede-eigenaar van de energietransitie

Klimaatdoelstellingen die via het Klimaatakkoord verdeeld worden en uiteindelijk als voorgekookte, hapklare brokjes bij de burger terecht komen. Een groot risico is dat de energietransitie wordt benaderd als een lineair proces, met de burger als laatste horde. Het denken vanuit ‘het meekrijgen van de burger’ of ‘het doen van een niet te weigeren aanbod’ is daar een voorbeeld van.

Onlangs was ik bij een presentatie over de totstandkoming van het nieuwe gebouw van de Goede Doelen Loterijen. Een verhuizing van de rand van het groene Vondelpark naar een verwaarloosd, leegstaand pand aan de rand van de Amsterdamse Zuidas. Zo’n verhuizing wordt alleen een succes als de medewerkers er zin in hebben, zo was de gedachte. Een inspirerend verhaal volgde. Vanaf het begin zijn alle medewerkers zeer actief betrokken bij keuzes en konden ideeën worden aangedragen voor het nieuwe pand. Het resultaat is een duurzaam getransformeerd gebouw ván de medewerkers in plaats van voor de medewerkers.

Meer dan een model

De burger die zijn eigen ideeën en keuzes herkent en er misschien zelfs een beetje zin in krijgt. Dát is voor mij een aansprekend beeld voor de energietransitie. De burger niet als laatste horde, maar als mede-eigenaar. Dat is makkelijker gezegd dan gedaan. In de praktijk zien we nog vaak terughoudendheid om met de burger in gesprek te gaan. Er heerst nog veel geloof in de veilige werkelijkheid van Excel sheets of een GIS-kaart als oplossing voor de energietransitie. Weinig mogelijkheid voor de burger om zich te herkennen in eigen ideeën en eigenaarschap te ontwikkelen. Terwijl daar juist een enorme kans ligt voor draagvlak én onverwacht goede oplossingen.

Voorbeelden vanuit lokale (energie) coöperaties laten zien dat op deze manier grote groepen mensen in beweging kunnen komen, bijvoorbeeld rond het opwekken van energie met wind of zon. Ook vanuit gebiedsontwikkeling zien we mooie voorbeelden waar vanuit place-making, communities van gebruikers gebieden kunnen veranderen in aantrekkelijke leefomgevingen. Zo zijn er in Utrecht en Nijmegen experimenten waarbij omwonenden van een windturbine direct profiteren van de opbrengst, maar deze ook stil kunnen zetten wanneer deze te veel overlast geeft. Creatieve oplossingen die in geen model naar voren komen, waarbij eigen ideeën en mede-eigenaarschap centraal staan.

Burgers als mede-eigenaar

Dit betekent niet dat er geen modellen meer gemaakt moeten worden of dat de kaarten de prullenbak in kunnen, integendeel. Het is zeer belangrijk dat overheden, energiepartijen en adviesbureaus vanuit hun expertise en taak richting blijven geven aan energiekeuzes, consequenties in beeld brengen en overstijgende belangen en afspraken een plek geven. Niet met het doel om dé oplossing aan te reiken, maar om het organiserend vermogen van buurten te versterken en burgers de kans te geven om met eigen ideeën te komen en eigenaarschap te ontwikkelen. Zo wordt de energietransitie van én voor iedereen.